Carlos Varela
τραγουδιστής-τραγουδοποιός
Ο Carlos Varela έχει χαρακτηριστεί η φωνή της γενιάς του με τον ίδιο τρόπο που ο Μπομπ Ντίλαν έχει χαρακτηριστεί η φωνή της δικής του γενιάς – γεγονός που μας βοηθά να καταλάβουμε γιατί ο Varela παρουσιάζεται τόσο συχνά στον αγγλόφωνο τύπο ως «ο Μπομπ Ντίλαν της Κούβας». Ωστόσο, αν εξαιρέσει κανείς το γεγονός ότι τόσο ο Μπομπ Ντίλαν όσο και ο Carlos Varela είναι τραγουδοποιοί με απίστευτα πιστούς θαυμαστές που αντιμετωπίζουν την κάθε τους νότα σαν ευαγγέλιο, οι ομοιότητες εξαντλούνται εκεί. Ο Ντίλαν κατέληξε να αποστασιοποιηθεί από τη folk μουσική σκηνή των ΗΠΑ, ενώ ο Varela υπήρξε πάντοτε υπερήφανος υποστηρικτής της Nueva Trova, δηλαδή του κουβανέζικου folk κινήματος. Ο Ντίλαν έγινε γνωστός ντυμένος σαν δανδής, ενώ ο Varela ντυνόταν σαν ξωτικό κι έγραψε κι ένα σχετικό τραγούδι ("Soy un gnomo" – «Είμαι ένα ξωτικό»). Όσο περισσότερο παιζόταν η μουσική του Ντίλαν στα αμερικανικά ραδιόφωνα, τόσο πιο πολύ αποτραβιόταν εκείνος από τη δημόσια ζωή· όσο περισσότερο απουσίαζε η μουσική του Varela από το κουβανέζικο ραδιόφωνο, τόσο πιο πολύ επιδίωκε εκείνος να βρεθεί στο φως της δημοσιότητας. Και ούτω καθεξής.
Όταν πρωτοξεκίνησε να παίζει μουσική, ο Carlos Varela βρισκόταν στο σκοτάδι – κυριολεκτικά. Μεγαλώνοντας στην περιοχή Vedado της Αβάνας, έπαιζε ντραμς και τραγουδούσε με τους φίλους του κάθε φορά που έπεφτε το ρεύμα. Στο γυμνάσιο έπαιζε σε ροκ μπάντες εμπνευσμένες από τους παράνομους ήχους που φυσούσαν από την άλλη μεριά της θάλασσας (Beatles, Peter Frampton…), τους οποίους άκουγε από μια αυτοσχέδια ραδιοφωνική κεραία. Μετά, κάποιο βράδυ του 1977, ένας θείος του τον πήρε σε μια συναυλία του Silvio Rodríguez και του Pablo Milanés. Αυτές οι δυο εμβληματικές φυσιογνωμίες του πρώτου κύματος της Nueva Trova οδήγησαν τον Carlos Varela στο συμπέρασμα ότι η μουσική μπορεί να είναι και κάτι παραπάνω από έναν τρόπο να σκοτώνει τον χρόνο του. «Ένιωσα να συνδέομαι απίστευτα με πολλά από τα τραγούδια τους», θυμάται ο Varela. «Παρόλο που ήμουν πολύ νέος και δεν μπορούσα να συλλάβω τη φινέτσα των στίχων σε όλο της το μεγαλείο, ένιωσα ηλεκτρισμό.»
Στα 15 του, ο Carlos Varela είχε μάθει μόνος του να παίζει κιθάρα κι έγραφε ήδη τα πρώτα του τραγούδια. Ξεκίνησε να δίνει συναυλίες σε μικρούς χώρους σε όλη την Αβάνα, αλλά μπήκε στο πανεπιστήμιο για να ευχαριστήσει τους γονείς του. Πήρε το πτυχίο του ηθοποιού από το Instituto Superior de Arte (ISA), αλλά αυτό δεν τον κράτησε για πολύ μακριά από τη μουσική. Έφτιαξε ένα γκρουπάκι μαζί με μερικούς φίλους από τη σχολή Καλών Τεχνών και σύντομα έγινε μέρος του νέου κύματος των αστεριών της Nueva Trova (που μερικές φορές το αποκαλούσαν Novísima Trova) κατά τη δεκαετία του ‘80. Η Nueva Trova έχει χαρακτηριστεί συχνά ως πολιτική μουσική. Το πρώτο κύμα του ’70 (Rodríguez, Milanés, Noel Nicola…) είχε την τάση να επικεντρώνεται στην αποικιοκρατία, στον ρατσισμό, στον σεξισμό και σε άλλες ευρείες μορφές αδικίας, συμπλέοντας με τα δόγματα της κουβανέζικης επανάστασης.
Με το κύμα των τραγουδιστών-τραγουδοποιών που εμφανίστηκαν τις δεκαετίες του ‘80-‘90 (Varela, Geraldo Alfonso, Frank Delgado, Santiago Feliú, Pedro Luis Ferrer και άλλους), έγινε εμφανής μια αλλαγή κατεύθυνσης. Οι στίχοι τους έδιναν μια πιο εκλεπτυσμένη νότα στην κοινωνική κριτική, βάζοντας περιστασιακά στο στόχαστρο και τις πολιτικές της κουβανέζικης κυβέρνησης· ωστόσο, πολλά από αυτά τα τραγούδια ήταν αρκετά διφορούμενα ώστε να αποκρούουν τις κριτικές ότι καλλιεργούσαν αισθήματα κατά της Επανάστασης. Ο Varela επιμένει ότι, όσον αφορά τον ίδιο και τους υπόλοιπους στιχουργούς, η ποίηση προηγούνταν της πολιτικής. «Φτιάχναμε ποίηση που ήταν πολύ στενά συνδεδεμένη με την κουβανέζικη πραγματικότητα του ’80, του ’90 και του ’00 – ποίηση που ήταν πιο αστική, με πιο κριτική διάθεση απέναντι σ’ αυτήν την πραγματικότητα. Μουσικά επηρεαστήκαμε από στοιχεία της ποπ, της ροκ και, φυσικά, της [παραδοσιακής] κουβανέζικης μουσικής.»
Καθώς ο Varela γινόταν δημοφιλής στο κουβανέζικο κοινό τη δεκαετία του ’80, τα τραγούδια του θεωρούνταν συχνά πολύ αμφιλεγόμενα για τα ραδιόφωνα της χώρας. Επίσης, κανείς στην Κούβα δεν του πρότεινε να ηχογραφήσει κάποιον δίσκο. Η τύχη του καλυτέρεψε όταν ο Silvio Rodríguez τον πήρε κάτω από τις φτερούγες του και τον πήρε μαζί του σε μια περιοδεία στην Ισπανία το 1986. Τρία χρόνια μετά, το πρώτο CD του Varela με τίτλο Jalisco Park ηχογραφήθηκε στα Κανάρια και κυκλοφόρησε από μια μικρή ισπανική δισκογραφική.
Το "Guillermo Tell", το τρίτο κομμάτι αυτού του πρώτου άλμπουμ, εξελίχθηκε στο πιο δημοφιλές κομμάτι του Varela, ζωντανεύοντας την εμπειρία του να μεγαλώνει κανείς στην Κούβα, μαζί με όλη την ανεκπλήρωτη λαχτάρα που τη συνοδεύει. Το "Guillermo Tell" έφερε επίσης στην επιφάνεια την επιδεξιότητα του Varela με την αλληγορία. Το τραγούδι αφηγείται την ιστορία του Γουλιέλμου Τέλλου από την οπτική γωνία του γιου, ο οποίος έχει βαρεθεί να αντιμετωπίζει τα βέλη του πατέρα του και θα ήθελε πολύ να δει τον μπαμπά να βάζει το μήλο στο δικό του κεφάλι, έτσι για αλλαγή. Το κοινό του Varela δεν είχε καμία δυσκολία να αποκρυπτογραφήσει το μήνυμα από τη νέα γενιά της Κούβας προς τους αρχηγούς της χώρας. Στις δεκαετίες του ’80 και του ’90, ο Varela πάλεψε με τα δίχτυα της λογοκρισίας. Ενώ άλλοι καλλιτέχνες μπορεί να είχαν βάλει φρένο στις εμπνεύσεις τους ή και να είχαν αναζητήσει καταφύγιο σε άλλα μέρη, ο Varela έβρισκε την έμπνευσή του στην Κούβα και δεν έστησε το σπίτι του πουθενά αλλού. Και υπήρξε σχετικά παραγωγικός, κυκλοφορώντας εννιά άλμπουμ με ηχογραφημένα τραγούδια· πράγμα που σημαίνει ότι ο Varela κατάφερε να μπει στην τωρινή δεκαετία με το κοινό της Κούβας να τον αντιμετωπίζει ως εθνικό θησαυρό.
«Οι μουσικοί κι οι καλλιτέχνες στην Κούβα δεν κυκλοφορούν με λιμουζίνες – δεν συμβαίνουν εδώ αυτά τα πράγματα», λέει ο Varela μ’ ένα χαμόγελο. «Ο κόσμος σε συναντά και νιώθει ότι έχει το δικαίωμα να σου πει ότι δεν του άρεσε το τάδε ή το δείνα τραγούδι σου. Νιώθεις πάντοτε προσγειωμένος, πράγμα που σε βοηθά να μεγαλώσεις, να βελτιωθείς και να αισθανθείς ότι ανήκεις κάπου. Η δουλειά σου σε βοηθάει να γνωρίσεις κάπως καλύτερα τους ανθρώπους.»
Για να δείτε τι σημαίνει ο Carlos Varela για τους συμπατριώτες του, δείτε ένα βίντεο με την εμφάνισή του στη συναυλία Peace Without Borders το 2009, η οποία ήταν η μεγαλύτερη συναυλία σε ανοιχτό χώρο που έγινε ποτέ στην ιστορία της Κούβας. Ακούστε τις φωνές της αφοσίωσης από τα εκατομμύρια του κόσμου στην Πλάζα ντε λα Ρεβολουσιόν της Αβάνας, όταν ο Varela τους ρωτά "¿Dónde está mi gente de La Habana?" («Πού είναι οι άνθρωποί μου της Αβάνας;») Κι όταν αφιερώνει τα τραγούδια του «στους ανθρώπους της Κούβας, για τους οποίους τραγουδώ εδώ και περισσότερα από 20 χρόνια», ο κόσμος ανταποκρίνεται ακόμα πιο δυνατά.
Ένας από τους μεγαλύτερους υποστηρικτές του Varela έξω από τη χώρα του είναι ο Jackson Browne, ένας Καλιφορνέζος τραγουδοποιός που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως ‘ο Αμερικανός Carlos Varela’. Οι δυο τους συναντήθηκαν στην Αβάνα στα τέλη της δεκαετίας του ’90 κι έκαναν μαζί περιοδείες στην Ευρώπη το 2004 και στις ΗΠΑ το 2010. «Ο Carlos Varela τραγουδά για τα αισθήματα του κόσμου στην Κούβα», είπε ο Browne σε έναν Αμερικανό δημοσιογράφο. «Προέρχεται από μια γενιά που είναι πραγματικά ανυπόμονη, που θέλει κάτι να συμβεί, κάτι να αλλάξει. Είναι η φωνή των Κουβανέζικων νιάτων.»
Δισκογραφία:
Jalisco Park (1989)
Carlos Varela en vivo (1991)
Monedas al aire (1991)
Como los peces (1995)
Nubes (2000)
Siete (2004)
Los hijos de Guillermo Tell Vol.1 (2005)
No es el fin (2009)
Πείτε μας τη γνώμη σας!
