Havana-Cultura
JUAN ROBERTO DIAGO
Δύσκολα θα μπορούσε να σκεφτεί κανείς έναν σύγχρονο Κουβανό καλλιτέχνη με μεγαλύτερη εμπορική επιτυχία και ένθερμη κριτική υποδοχή από τον Juan Roberto Diago Durruthy. Αλλά όπως εξηγεί ο ίδιος ο Diago (όπως τον φωνάζουν όλοι), η επιτυχία δεν τον απασχολεί ιδιαίτερα. "Αν αρέσει στον κόσμο αυτό που κάνω, τότε εντάξει," μας λέει. "Αλλιώς, θα συνεχίσω τη δουλειά μου."
Και πράγματι το κοινό είναι ενθουσιασμένο μαζί του, από το 1995, όταν το Εθνικό Μουσείο Καλών Τεχνών της Κούβας του απένειμε το βραβείο Juan Francisco Elso. Ο Diago συμμετείχε στη Μπιενάλε της Βενετίας και στη Διεθνή Έκθεση Σύγχρονης Τέχνης του Παρισιού (FIAC), και οι πίνακές του έχουν γίνει ανάρπαστοι από συλλέκτες από όλα τα μέρη της γης.
Η επιτυχία δεν είναι άγνωστη στην οικογένεια του Diago. Το πατρικό όνομα της γιαγιάς του από τη μεριά του πατέρα του ήταν Urfé, και το επώνυμο αυτό μοιράζονται ουκ ολίγοι πρωτοπόροι της κουβανέζικης μουσικής σκηνής. Ο παππούς του από τη μεριά του πατέρα του ήταν ζωγράφος με το ίδιο όνομα, ο Roberto Diago. "Πέθανε πολύ νέος, ατα 35 του, στην Ισπανία, αλλά επηρέασε τις οπτικές τέχνες", εξηγεί ο Diago. "Περιπλανήθηκε σε άγνωστο εικαστικά περιβάλλον και άφησε τα σημάδια του. Και αναμφισβήτητα αυτό με επηρέασε."
Ο Diago διανύει τα 37 του και επιδεικνύει μία προτίμηση για τα σκληρά θέματα και τα ακατέργαστα υλικά. Έχει ασχοληθεί πολλές φορές με το θέμα της δουλείας. Δημιουργεί πίνακες και εννοιολογικές κατασκευές με υλικά που μαζεύει από το δρόμο στη γειτονιά του – κομμάτια ξύλο, πλαστικά μπουκάλια, σκουριασμένα μέταλλα. Μερικοί διανοούμενοι θεωρητικοί χρησιμοποιούν τον όρο "απόδραση των νέγρων" για να περιγράψουν το έργο του, κάνοντας έναν παραλληλισμό ανάμεσα στις πράξεις "πολιτισμικής αντίστασης" του Diago και τις εξεγέρσεις των σκλάβων τον 18ο και 19ο αιώνα στην αμερικάνικη ήπειρο.
"Ασχολούμαι με οικουμενικά θέματα όπως η δουλεία, αλλά χωρίς να αποστασιοποιούμαι από αυτά", εξηγεί ο Diago. "Αντλώ τα θέματά μου από το παρελθόν και τα προβάλλω για να τα δει ο κόσμος. Εδώ στην Κούβα υπάρχουν χιλιάδες μεγάλα πόστερ στους δρόμους που διαφημίζουν την ενότητα και την αλληλεγγύη για το κοινό καλό. Αυτό το θεώρησα πολύ ευεργετικό, και είπα στον εαυτό μου ότι κι εγώ μπορώ να προωθήσω ιδανικά στα οποία πιστεύω. Έτσι δημιούργησα ένα είδος γκραφίτι, προσπαθώντας να είμαι όσο πιο μεστός γίνεται, και με αυτό έγραψα σλόγκαν όπως 'αγαπήστε ο ένας τον άλλο, φιληθείτε', και επίσης ασχολήθηκα με την ανακύκλωση πραγμάτων που βρίσκω στο δρόμο."
Οι εντυπωσιακές του συνθέσεις που συνδυάζουν κείμενα και ήχο συχνά θυμίζουν καλλιτέχνες όπως τους Αμερικανούς ζωγράφους Jean-Michel Basquiat και Ed Ruscha, τους οποίους και τους δύο αναφέρει ο Diago ανάμεσα στις επιρροές του μαζί με Κουβανούς ζωγράφους όπως οι Antonio Gattorno και Wilfredo Lam. Αλλά ακόμα περισσότερο δέχτηκε την επίδραση της οικονομικής κρίσης που έπληττε τους καλλιτέχνες και τους υπόλοιπους Κουβανούς στις αρχές της δεκαετίας του ’90. Σε αντίθεση με την Ιταλία όπου η "Arte Povera" είχε ξεκινήσει τρεις δεκαετίες πιο πριν, το έργο των Κουβανών καλλιτεχνών στις αρχές του ’90 διαμορφώθηκε περισσότερο από την ανάγκη και λιγότερο από τις καλλιτεχνικές τους αναζητήσεις. "Δεν είχαμε τα υλικά για να ζωγραφίσουμε όπως μας είχαν μάθει", θυμάται ο Diago, "γι αυτό έπρεπε να προσαρμόσουμε την τέχνη μας ανάλογα με ό,τι μπορούσαμε να βρούμε. Τώρα μπορώ άνετα να αγοράσω χαρτί καλής ποιότητας και λαδομπογιές, αλλά δεν με ενδιαφέρουν πια. Τώρα ο χαρακτήρας των έργων μου διαπνέεται από το συμβολικό βάρος των υλικών που χρησιμοποιώ.
"Στα έργα μου υπάρχουν επαναλαμβανόμενα σύμβολα", προσθέτει ο Diago, "που κατά έναν τρόπο μοιάζουν λίγο με το ρυθμό της τζαζ. Είναι σαν να περπατάει κανείς σιγά σιγά, βήμα με βήμα , μέσα στη ζούγκλα."
Η πλειοψηφία της δημιουργικής δραστηριότητας του Diago ξεκινάει από το χώρο της βιβλιοθήκης που υπάρχει στο επάνω πάτωμα του σπιτιού του. Επάνω σε ένα τραπέζι που περικλείεται από στοιβαγμένα σε ράφια σπάνια βιβλία, βρίσκεται μία συλλογή από ντοκουμέντα του 19ου αιώνα που αφορούν τη δουλεία – ταυτότητες, ληξιαρχικά μητρώα – τα οποία σχεδιάζει να τα χρησιμοποιήσει ως υλικό σε μία προσεχή του έκθεση.
Στο κάτω πάτωμα, δεξιά και αριστερά στο χωλ από την κύρια είσοδο του σπιτιού του, έχει διαμορφώσει έναν "δημόσιο" εκθεσιακό χώρο, στον οποίο εκθέτει πολλά από τα έργα του.
Μία εγκατάσταση με το όνομα "The Un-Sinking City" (Η Αβούλιαστη Πόλη) αποτελείται από μικρά σπιτάκια από πολυστένιο που επιπλέουν μέσα σε κουβάδες με νερό. Ερωτώμενος για αυτήν του την ενασχόληση με διάφορα μίντια, ο Diago δηλώνει, "Το ξέρω ότι υπάρχει μία αντίφαση στο έργο μου. Άρχισα να ζωγραφίζω από μικρός, τρελαίνομαι για τη ζωγραφική, ζωγραφίζω κάθε πρωί και δεν καταλαβαίνω γιατί θα πρέπει τώρα να σταματήσω. Αλλά επίσης μου αρέσει να δουλεύω με τον ήχο, να πειραματίζομαι με διαφορετικούς τρόπους διαμόρφωσης του χώρου. Δεν με ενδιαφέρει να καινοτομήσω. Μπορώ το ίδιο να ζωγραφίσω μία ακουαρέλα με πιο κλασσικό στυλ όπως και να δημιουργήσω μία κατασκευή με τα φωτεινά κουτιά μου ή με άδεια πλαστικά μπουκάλια – το πιο σημαντικό για μένα είναι να κάνω τη δουλειά μου."
